Mum Okuma Temelleri: Tek Bir Mum Size Ne Anlatır?

Önceki sayfada şunları söylemiştik:

"Bir mum, o süre zarfında piyasada gerçekleşen savaşın sıkıştırılmış bir özetidir."

Bu sayfanın amacı basittir:

• Çekiç (Hammer) veya Yutan Boğa (Engulfing) gibi formasyon isimlerini ezberlemeden önce,
• Tek bir mumun hangi bilgileri içerdiğini parçalara ayırıp incelemek.

Başka bir deyişle, bu sayfa "mumun kendisine" odaklanır
ve "bu şekil oluşursa kesinlikle dönüş (reversal) olur" gibi formasyon efsanelerini kasıtlı olarak tartışmaz.

Bu sayfada kapsanan / kapsanmayanlar

Kapsananlar

• OHLC Yapısı: Open (Açılış) / High (Yüksek) / Low (Düşük) / Close (Kapanış)
• Boğa/Ayı mumlarının temel anlamı
• Gövde (body) büyük/küçük olduğunda yorumlama
• Üst/alt fitilin (wick, shadow) anlattığı güç konumu
• Mum yüksekliği (Spread High–Low) ve volatilite
• "Tek mum" + "hemen önceki ve sonraki mumlar" düzeyinde akışı okuma

Kasıtlı olarak kapsanmayanlar

• "Bu şekil oluşursa kazanma oranı %XX'tir" gibi basit formüller
• Formasyon isimlerini ezberlemeye odaklı eğitim
  → Bu içerikleri daha sonra Strateji ve Kurulum (Setup) bölümünde,
  istatistikler ve risk yönetimi ile birlikte ele almak çok daha iyidir.

1. Bir mumun içerdiği dört fiyat (OHLC)

Bir mum her zaman dört fiyattan oluşturulur:

• Open (Açılış): Dönem içindeki ilk işlem fiyatı
• High (Yüksek): Dönem içindeki en yüksek fiyat
• Low (Düşük): Dönem içindeki en düşük fiyat
• Close (Kapanış): Dönem içindeki son işlem fiyatı

Bunlar birleşerek şunları oluşturur:

• Gövde (Body): Açılış ve Kapanış arasındaki kısım
• Üst Fitil (Upper Wick): Gövdenin üzerinde kalan Yüksek alan
• Alt Fitil (Lower Wick): Gövdenin altında kalan Düşük alan

Yakınlaştırmak için dokunun

Buradaki en önemli nokta şudur:

Mumlar "mevcut fiyatı" değil,
o süre zarfında "fiyatın nerelere gittiğini ve nerede bittiğini" gösterir.

Çizgi grafikler (Line Chart) genellikle sadece Close (Kapanış) fiyatlarını birleştirir.
Bu nedenle:

• Gün içinde fiyatın ne kadar dalgalandığı (High–Low) net olarak görülmez.
• Buna karşılık mumlar, aynı dönemdeki gerçek volatilite aralığını ve sarsıntıyı gösterir.

2. Boğa/Ayı Mumları: Yapı renkten daha önemlidir

Çoğu grafikte:

• Boğa Mumu (Bullish Candle): Close > Open
• Ayı Mumu (Bearish Candle): Close < Open

şeklinde görüntülenir.

Birçok acemi tüccar,
"Boğa mumu → İyi, Ayı mumu → Kötü" gibi renklere çok fazla odaklanır.

Ancak asıl önemli olan şunlara bakmaktır:

• Nerede başladı (Open) ve nerede bitti (Close)
• Arada ne kadar geniş dalgalandı (High–Low)
• Gövde ve fitil arasındaki oran nasıl

Örneğin:

• Açılışın biraz üzerinde kapanan küçük bir boğa mumu ile
• Açılışın çok altında kapanan uzun bir ayı mumu
  → Tamamen farklı mesajlar içerir, ancak

Sadece "renk" olarak bakarsanız, ikisi de
sadece "Beyaz / Kırmızı" (veya Yeşil / Kırmızı) arasındaki bir fark gibi görünür.

Boğa/Ayı sadece yönün bir ipucudur.
"Piyasa gücünün dengesi" daha çok gövde ve fitilden okunur.

3. Gövde (Body) size ne anlatır: Tek yöne ne kadar çekildiği

Gövde, "başlangıç ve bitiş noktaları arasındaki mesafe"dir.
Bu nedenle, şu yorum doğaldır:

• Büyük Gövde

  • Açılıştan uzak bir fiyatta kapandı.
  • O süre zarfında bir yöndeki gücün baskın olduğu anlamına gelir.
  • Örnek) Uzun boğa mumu: "Alıcılar sürekli yukarı itti ve neredeyse hiç önemli bir geri itilme olmadı."

• Küçük Gövde

  • Açılış ve kapanış fiyatları birbirine yakın bitti.
  • Alım ve satım güçleri nispeten dengeli veya
  • Güçlü bir trendin ortasında kısa bir mola/kararsızlık olabilir.

Aşağıdaki karşılaştırmayı hayal edin:

Yakınlaştırmak için dokunun

• Sol: Uzun gövdeli ve kısa fitilli boğa mumu
  → "Alıcılar neredeyse tüm zaman boyunca hakimdi"
• Sağ: Kısa gövdeli ve hem üst hem alt fitilli mum
  → "Hem yukarı hem aşağı denendi ama sonunda ortada bitti"

Burada önemli olan:

Sadece gövdeye bakarak 'güçlü/zayıf' sonucuna varmayın.
Her zaman fitil ve toplam yükseklik ile birlikte bakın.

4. Fitil (Wick) size ne anlatır: Gücün geri püskürtüldüğü yer

Fitil şu soruları yanıtlar:

• "Fiyat bu süre zarfında nerelere gitmeye çalıştı?"
• "O girişim reddedildi mi yoksa sonunda korundu mu?"

Uzun Üst Fitil

• Fiyat yukarı çıktı ama
• O yüksek fiyatı koruyamadı ve aşağı inerek kapandı.
• Yorum:
  • Yüksek fiyat bölgesinde güçlü arz (satış) çıktı veya
  • O bölgede çok sayıda kar satışı + yeni satış birikmiş olma ihtimali var.

Uzun Alt Fitil

• Fiyat aşağı indi ama
• O düşük fiyatı koruyamadı ve geri çekilerek kapandı.
• Yorum:
  • Düşük fiyat bölgesinde güçlü talep (alım) girdi veya
  • "Buraya kadar düşerse ucuzdur" diyen çok sayıda katılımcı olma ihtimali var.

Yakınlaştırmak için dokunun

Burada da önemli olan 'tek bir fitil' değil, 'bağlam'dır.

• Güçlü bir yükseliş trendi sırasında görünen uzun alt fitil
  → "Alıcılar düzeltme sırasında koruyor" sinyali olabilir.
• Bir kutu aralığının (range) tepesinde görünen uzun üst fitil
  → "Satış/kar realizasyonu bu tepede yağıyor" uyarısı olabilir.

Ancak bu sayfa, mum şekillerini "olasılık tablosu" olarak ezberlemek için değil, şunun içindir:

"Fitiller aracılığıyla gücün nerede geri püskürtüldüğünü izleyen bir göz geliştirmeye odaklanın."

5. Mum Yüksekliği (Spread High–Low) ve Volatilite

Gövde ve fitil boyutunu birleştiren toplam yükseklik (High–Low),
piyasanın o süre zarfında ne kadar geniş bir aralığı keşfettiğini söyler.

• Toplam yüksekliği büyük mum

  • Piyasanın o süre zarfında çok heyecanlı olduğu anlamına gelir.
  • Haberler, güçlü emir akışı, likidite eksikliği vb. üst üste gelmiş olabilir.
  • Risk yönetimi açısından:
    • Stop Loss mesafesi, Pozisyon büyüklüğü daha dikkatli ayarlanmalıdır.

• Toplam yüksekliği küçük mum

  • Düşük volatilite bölgesi.
  • Yatay seyir (range) içi, gün içi mola zamanı, önemli bir duyuru öncesi bekleme vb.

Aynı boğa mumu olsa bile:

• %0.5 Spread High–Low olan bir boğa mumu ile
• %5 Spread olan bir boğa mumu

Tamamen farklı risk/fırsat yapılarına sahiptir.

Yakınlaştırmak için dokunun

"Toplam Yükseklik + Gövde Konumu + Fitil Uzunluğu" kombinasyonu,
"Mum Rengi"nden çok daha fazla bilgi verir.

6. Tek Mum vs Ardışık Mumlar: Akışı Okumaya İlk Adım

Birçok kişi her bir mumun şekline çok fazla odaklanır.

• "Uzun alt fitil çıktı, yani kesin dönecek değil mi?"
• "Doji (haç) şekli, yani yön değişimi değil mi?"

Pratikte, "önceki/sonraki mumlar" ile birlikte bakmak temeldir.

Örneğin, aşağıdaki gibi bir akış hayal edin:

1. Küçük gövdeli mumlar birkaç tane devam ediyor
2. Aniden büyük bir boğa mumu şiddetle beliriyor
3. Ondan sonra tekrar küçük gövdeli mumlar devam ediyor

Bu akış şöyle yorumlanabilir:

1. Bölüm ①: Yönün henüz belirlenmediği denge/bekleme durumu
2. Bölüm ②: Bir yöne doğru inisiyatif değişimi
3. Bölüm ③: Kurulan yeni fiyat aralığında nefes alma

Yakınlaştırmak için dokunun

Bu aşamada, formasyon isimlerinden ziyade

• "Mevcut güç dengesi bozuldu mu?"
• "O denge bozulduktan sonra, yeni fiyat aralığı korunuyor mu?"

Bunu mumların akışı üzerinden okumak daha önemlidir.

7. Aynı hareket Zaman Dilimine (Timeframe) göre farklı görünür

Aynı fiyat verisine sahip olsa bile, mumun şekli Zaman Dilimine (Timeframe) bağlı olarak tamamen değişir.

• 5 dakikalık 5 mumu birleştiren 25 dakikalık bir mum
• 1 saatlik 1 mum ile 15 dakikalık 4 mumun şeklini karşılaştırmak vb.

Yakınlaştırmak için dokunun

Bu görselden görülebilecek önemli gerçek şudur:

Gördüğümüz mum şekli, "veriyi nasıl gruplandırdığımıza" bağlıdır.

Bu nedenle:

• "Bu şekil her zaman dönüş demektir" gibi ifadelere soru işareti koymalısınız.
• Bu sayfada öğrenilen Gövde/Fitil/Yükseklik yorumlaması,
  zaman dilimi değişse bile aynı şekilde geçerli olan evrensel bir dildir.

Zaman dilimleri hakkında detaylı hikaye,
Zaman Dilimleri (Timeframes) bölümünde ayrıca ele alınacaktır.

8. Pratik için iyi alıştırmalar

Aşağıdaki alıştırmaları gerçekten denerseniz,
mumların sadece basit "renkli çubuklar" olmadığını,
psikoloji ve gücün sıkıştırılmış bir haritası olduğunu hissedeceksiniz.

1. Rastgele bir aralık seçin, mumu görmeden sadece OHLC sayılarına bakın ve kafanızda mumu çizmeye çalışın.

   • Örnek:
     • Open 100, High 110, Low 95, Close 108
     • → "Gövde 100108, Üst Fitil 108110, Alt Fitil 95~100"

2. Uzun fitillerin tekrar tekrar üst üste geldiği bölgeleri işaretleyin.

   • Üst fitillerin sürekli çıktığı bölge
   • Alt fitillerin tekrarlandığı bölge
     → Daha sonra Destek/Direnç (Support/Resistance) çalışırken çok yardımcı olacaktır.

3. Büyük gövdeli bir mumdan hemen sonraki mumun boyutunu ve konumunu gözlemleyin.

   • Fiyatın şiddetli bir kırılmadan sonra nasıl "sakinleştiğini" görme antrenmanı.

Eğer elinizde gerçek bir grafik ekran görüntüsü varsa,
yukarıdaki alıştırmaları doğrudan o grafiğin üzerine işaretlemenizi öneririm.
Bu süreçte, gövde/fitil/spread'i "his" yerine yapı olarak görme gücünü geliştireceksiniz.

Sıradaki içerik

Şimdi basitçe şunları özetledik:

• Tek bir mumun hangi fiyat bilgilerini tuttuğu
• Gövde ve fitilin gücün nerede geri püskürtüldüğünü gösterdiği
• Tek mumdan ziyade ardışık mumların akışının önemli olduğu

Bir sonraki adımda:

• Aynı muma hangi zaman ekseninden baktığınıza göre
  yorumun nasıl değiştiğini Zaman Dilimleri (Timeframes) bölümünde göreceğiz.

Ve ondan sonra:

• Bu mum akışının arkasında gerçekte hangi emirlerin biriktiğini
  Orderbook ve Tape perspektifinden
  Orderbook & Tape bölümünde incelemeye devam edeceğiz.

Bu sayfanın hedefi tekrar tek bir satırda şöyle özetlenebilir:

"Formasyon isimlerini ezberlemeden önce,
tek bir mumun tuttuğu fiyat yapısını ve psikolojisini okuyabilir hale gelin."