Hacim: Fiyat Hareketinin Arkasındaki Gizli Enerji
Şimdiye kadar şunları öğrendik:
- Mum Temelleri bölümünde Mumların dilini
- Zaman Dilimleri bölümünde Zaman eksenini (Timeframe).
Ancak grafiğe uzun süre baktığınızda doğal olarak şu endişe ortaya çıkar:
"Bu yükseliş/düşüş ne kadar anlamlı bir hareket? Sadece az sayıda kişinin alıp sattığı bir bölge mi, yoksa birçok katılımcının güç harcadığı bir bölge mi, bunu nasıl bilebilirim?"
İşte bu noktada ihtiyacımız olan şey Hacim (Volume) verisidir.
Bu yazıda sırasıyla şunları özetleyeceğiz:
- Hacim çubuğu ne anlama gelir
- Trend bölgesi ve düzeltme bölgesinde hacim nasıl farklılaşır
- Hacim patlaması (Spike) nasıl yorumlanır
- Zaman dilimiyle birleştirerek hacmi okumanın temel bakış açısı
- Yeni başlayanların hacimle ilgili sık yaptığı hatalar
1. Hacim Çubuğu Ne Anlama Gelir?
Hacim, adından da anlaşılacağı gibi:
"Bu aralıkta ne kadar işlem yapıldı"
bunu sayılarla gösterir.
Çoğu grafikte:
- Altta ayrı bir panelde
- Çubuk (Bar) şeklinde
- Her bir mumla aynı zaman diliminde
gösterilir.
Temel eşleşme çok basittir.
- Bir tane 1 saatlik mum → O 1 saat içinde gerçekleşen toplam hacim çubuğu bir tane
- Bir tane Günlük mum → O gün içinde gerçekleşen toplam hacim çubuğu bir tane
Hacim çubuğunun yüksekliği şunları gösterir:
- O aralıkta
- Gerçekten ne kadar miktar el değiştirdi
- Göreceli olarak yüksek mi düşük mü
Fiyat çok hareket etti ama hacim neredeyse yoksa, "Az sayıda kişinin alım satımıyla oluşan fiyat hareketi" olabilir. Tersi durumda, hacim devasa patlarken fiyat hareket ediyorsa, "Daha fazla katılımcının dahil olduğu bir yön" olma ihtimali yüksektir.
2. Trend Bölgesi ve Düzeltme Bölgesinde Hacim
Hacme bakarken, önce şu hissi geliştirmek iyidir:
"Trend (Trend) bölgesi ve Düzeltme (Correction) bölgesinde hacim şekli nasıl farklılaşır"
Çok basitleştirirsek, genellikle şu durumlar görülür.
- Sağlıklı Yükseliş Trendi:
- Yükseliş dalgasında hacim artar
- Düzeltme (geri çekilme) bölgesinde hacim azalır
- Sağlıklı Düşüş Trendi:
- Düşüş dalgasında hacim artar
- Tepki (geri çekilme) bölgesinde hacim azalır
Soldaki resimde olduğu gibi:
- Yükseliş dalgası A, C bölgesinde hacim nispeten büyük,
- Düzeltme dalgası B bölgesinde hacim azalıyorsa,
Bu yükseliş genellikle "Hala canlı bir trend" olarak görülür.
Tersi durumda, sağdaki resimde olduğu gibi:
- Yükseliş dalgasında hacim giderek azalıyor,
- Düzeltme veya ters yönde hacim artıyorsa,
Bu bazen "Trendin zayıfladığı veya yön değiştireceğinin sinyali" olur.
Elbette, Sadece hacim şekline bakarak trend dönüşüne karar vermek tehlikelidir. Ancak "Güç hangi bölgede yoğunlaşıyor" sorusunu yorumlamak için temel kriter olarak çok etkilidir.
3. Hacim Patlaması (Spike): Gücün Yüklendiği Bölge vs Son Alev
Grafiğe bakarken, sık sık normale göre olağanüstü yüksek bir hacim çubuğunun fırladığını görürsünüz. Buna genellikle Hacim Patlaması (Volume Spike) denir.
Bu Spike duruma göre genellikle iki şekilde yorumlanır.
- Trendin başlangıcı veya güçlenmesi
- Trendin sonuna yakın son alev (Climax)
3-1. Trend Başlangıcına veya Güçlenmesine Yakın Spike
Örneğin:
- Uzun kutu (yatay) bölgesini güçlü bir şekilde yukarı kırarken
- Uzun süre sessiz kalan bir yer kırılırken, Mum büyük ve hacim de normale göre patlamışsa
Bu Spike uzun vadede:
- O bölgenin önemli bir "Karar Anı" olma ihtimali yüksektir.
- Birçok katılımcının o fiyat aralığında "Satmaktan vazgeçtiği veya yeni girdiği veya pozisyonunu tersine çevirdiği" izler olabilir.
3-2. Trend Sonuna Yakın Ortaya Çıkan Zirve (Climax) Tipi Spike
Tersi durumda:
- Zaten uzun süredir yükseldikten sonra
- Tepe yakınında
- Çok uzun bir üst fitille birlikte
- Veya devasa bir gövdeyle
- Hacim aşırı derecede patlarsa
Bu bölge bazen:
- "Son geç kalan alıcıların içeri çekildiği bölge"
- Veya mevcut pozisyonların topluca kapatıldığı bölge
olabilir.
Böyle bir yerde, hacim tekrar azalırken ters yönde mumlar gelirse, trendin zayıfladığını veya geçici olarak büyük bir düzeltme gelebileceğini düşünmek gerekir.
Mum Temelleri bölümünde ele alınan Fitil uzunluğu, gövde boyutu ile birlikte bakıldığında daha üç boyutlu yorumlanabilir.
4. Zaman Dilimi ve Hacim: Aynı Kural, Farklı Ölçek
Zaman Dilimleri bölümünde gördüğümüz gibi, mumun görünümü zaman dilimine göre değiştiği gibi, Hacim de zaman dilimine göre tamamen farklı bir resim sunar.
- 5 dakikalık grafikteki Hacim Spike'ı:
- Kısa vadeli trader için anlamlı bir fırsat olabilir,
- Ancak günlük bazda sadece küçük bir dalganın parçası olabilir.
- Günlük grafikteki Hacim Spike'ı:
- Piyasanın genel ilgisinin bir kerede toplandığı bölge olabilir,
- Swing/Orta-Uzun vade perspektifinde önemli bir Dönüm Noktası (Turning Point) olabilir.
Pratikte genellikle şöyle kullanılır:
- Üst Zaman Dilimi (4h, 1D):
- Büyük yapıda "Hacim nerede yoğunlaşmış" kontrol edilir
- Önemli ayrım noktası olan yerleri bulmak için kullanılır
- Ana/Alt Zaman Dilimi (1h, 15m vb.):
- Üstte belirlenen bölge içinde "Gerçek giriş/çıkış zamanlamasını" yakalamak için kullanılır
Aynı Hacim Spike'ı olsa bile, 1 dakikada görünenle 1 günde görünenin anlam ağırlığı farklıdır. Her zaman "Bu Spike hangi zaman dilimi bazında önemli?" diye düşünmelisiniz.
5. Emir Defteri ve İşlem Dökümüyle Birlikte Hacme Bakma Yöntemi
Emir Defteri ve Bant Temelleri bölümünde bahsettiğimiz gibi, emir defteri ve işlem dökümü "Emirlerin ve işlemlerin mikro akışını" gösterir.
Buna kıyasla:
- Hacim, tüm o mikro hareketleri "Tek bir sayı ve çubuk" olarak özetleyen bilgidir.
- Bu yüzden:
- Detay: Emir Defteri ve İşlem Dökümü
- Özet Ölçek: Hacim
diye düşünmek kolaydır.
Pratikte örneğin şöyle bakılabilir:
- Önemli destek/direnç yakınında
- İşlem dökümünde bir yöne doğru güçlü seri işlemler görülüyor
- O aralık kapandığında
- Hacim çubuğu normale göre belirgin şekilde yüksek kapanmış
Bu bölge şöyle kaydedilebilir:
- Sadece basit bir Spike değil
- "Piyasa katılımcılarının bu fiyatta büyük güç harcayarak geçtiği yer"
Böylece Emir Defteri/İşlem Dökümü akışı ile Hacim çubuğu sonucunu birlikte görme alışkanlığı, ileride Formasyonlar ve Strateji bölümlerine girerken büyük bir temel oluşturacaktır.
6. Yeni Başlayanların Hacimle İlgili Sık Yaptığı Hatalar
Hacim önemli bir araçtır, ancak birkaç yanılgıya düşmek de kolaydır.
6-1. Hacim Büyükse Her Zaman İyi Sinyal midir?
- Hacmin büyük olması sadece "Çok işlem yapıldığını" gösterir.
- O yönün:
- Trendi devam ettiren güç mü
- Mevcut pozisyonları kapatan çıkış mı
- Yoksa iki tarafın şiddetle çarpışıp bittiği yer mi olduğu
- Mum yapısı, konumu, zaman dilimi ile birleştirilerek karar verilmelidir.
6-2. Hacim Düşükse Her Zaman Önemsiz Bölge midir?
- Sessiz bir düzeltme bölgesinde hacmin azalması, genellikle sağlıklı bir trendin özelliğidir.
- "Sessizce dinlenen bölge" ile "İlginin tamamen kaybolduğu bölge"yi ayırmak için öncesindeki ve sonrasındaki fiyat yapısına bakmak gerekir.
6-3. Sadece Grafik Altındaki Çubuğa Bakarak İşlem Kararı Vermek
- Hacim şekli sonuçta yardımcı bilgidir.
- Ancak Mum Temelleri bölümündeki Mum şekli, konumu, dizilimi ve
- Zaman Dilimleri bölümündeki Üst/Alt zaman dilimi yapısı
- İle birlikte yorumlandığında gerçek gücünü gösterir.
7. Hacmi Kontrol Ederken Temel Sorular
Grafikte hacme bakarken, şu soruları her zaman aklınızda tutmak faydalı olur:
- Son dönemdeki ortalama hacim kabaca ne kadar?
- Şimdiki çubuk ortalamadan ne kadar yüksek/düşük
- Trend dalgası ve düzeltme dalgasında, hangisinde daha çok hacim oluşuyor?
- Önemli görünen destek/direnç bölgesi yakınında hacim nasıl tepki veriyor?
- Kırarken patlıyor mu?
- Çarpıp dönerken patlıyor mu?
- Bu Spike hangi zaman dilimi bazında önemli?
- Sadece 5 dakika bazında görünen geçici bir olay mı
- Yoksa 4h, 1D bazında da göze çarpan bir ayrım noktası mı
Bu soruların cevaplarını, Mum Temelleri, Zaman Dilimleri içeriğiyle birlikte düzenlerseniz, "Fiyat + Zaman + Hacim" bu üç ekseni yavaş yavaş üç boyutlu anlayabilirsiniz.
Sıradaki İçerik
Şimdiye kadar bir kez taradık:
- Mum yapısı
- Zaman dilimleri
- Hacim
bunlar grafiğin temel dilleridir.
Bir sonraki yazıda Destek ve Direnç (Support & Resistance) konusunu,
- Fiyat neden belirli bölgelerde tekrar tekrar tepki verir
- Yatay çizgi, bölge (zone), psikolojik seviyeler
- Üst zaman dilimi seviyesi ile alt zaman dilimi sinyalinin birleşimi
bunları ele alarak devam edeceğiz.
Okumaya devam et: Destek ve Direnç Temelleri